Gouda helpt padden met trapjes in putten: ‘In een gladde put komen ze er niet uit’

Hester Hage

Gouda - Elk voorjaar belanden tienduizenden padden, kikkers en salamanders in straatputten. Eenmaal daarin, komen ze er vrijwel nooit zelfstandig uit. In Gouda wordt dit jaar geëxperimenteerd met kleine trappetjes in putten, die amfibieën een uitweg moeten bieden.

Stadsecologen Veerle Herzberg en Lukas Groen lichten een van de putten aan het Populierepad in de wijk Bloemendaal open. Vanuit het water steekt een klein trappetje omhoog. Die zijn hier dit voorjaar geplaatst, legt Herzberg uit. "Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 95 procent van de dieren binnen 24 uur zelfstandig uit de put kan klimmen met zo’n trapje."

Het moet padden, kikkers en salamanders – soorten die het toch al moeilijk hebben – helpen om hun route te vervolgen. In het voorjaar trekken ze massaal in korte tijd naar het water om zich voort te planten. Door obstakels zoals hoge stoepranden en putten wordt die tocht steeds lastiger. Met relatief eenvoudige maatregelen probeert de gemeente die trek iets veiliger te maken.

Ze zijn nog koud en stijf, je ziet dat ze moeizaam bewegen. Dat maakt het extra lastig

Dat zo’n trapje nodig is, heeft te maken met de bouw van de dieren en het moment. "Padden kunnen niet recht omhoog klimmen. Ze hebben een hoekje nodig en grip. In een gladde put lukt dat niet" legt Herzberg uit. En in het vroege voorjaar speelt ook hun conditie een rol. "Ze zijn nog koud en stijf, je ziet dat ze moeizaam bewegen. Dat maakt het extra lastig."

Dieren die in een put belanden, kunnen daar nog dagen tot weken in leven blijven, maar uiteindelijk sterven ze door uitputting, verdrinking, gebrek aan voedsel of worden met het regenwater meegevoerd naar de waterzuivering. Landelijk gaat het naar schatting om tussen de half miljoen en een miljoen amfibieën per jaar, meldt stichting RAVON, die de paddentrapjes ontwikkelde.

Logische plek

Aan het Populierepad, bij het park De Groene Wal in Bloemendaal, zijn in elf putten trapjes geplaatst. Dit is een logische plek om te testen, legt Lukas Groen uit. "Achter ons ligt een groene wijk waar ze in de winter verblijven. Aan de andere kant van de weg ligt een groen park met water. We verwachten dat hier in het voorjaar veel amfibieën de weg oversteken."

Niet elke put is overigens geschikt voor een trappetje. Herzberg: "Het werkt alleen bij bepaalde typen putten, met een 90 gradenhoek waar je zo’n trapje kunt plaatsen. In ronde putten of kolken in de stoep kan het vaak niet." Dat maakt gerichte plaatsing des te belangrijker.

Paddenplannen voor gemeenten

Paduitdeput.nl is een landelijk natuurinitiatief van onder meer stichting RAVON. Het project vraagt aandacht voor padden en kikkers die in straatputten belanden en ontwikkelt oplossingen zoals puttrappetjes en aanpassingen in de openbare ruimte. Samen met gemeenten en inwoners werken ze aan zogeheten paddenplannen, zodat maatregelen gericht worden toegepast.

Met deze gegevens kunnen we straks gericht kijken naar deze ‘highways’ en welke maatregelen we daar gericht kunnen toepassen

De gemeente heeft opdracht gegeven aan RAVON om te onderzoeken waar in Gouda de amfibieën zich het meest verplaatsen en waar de knelpunten zitten. Ook heeft de gemeente de natuurvereningen aan RAVON gelinkt om hun wederzijdse kennis te delen. “Met deze gegevens kunnen we straks gericht kijken naar deze ‘highways’ en welke maatregelen we daar gericht kunnen toepassen", zegt Groen.

Daarbij wordt gekeken naar een combinatie van oplossingen: puttrappetjes, oversteekplaatsen, waarschuwende borden, maar ook verlaagde stoepranden zodat dieren makkelijker de weg over kunnen steken en de inzet van vrijwilligers die tijdens piekmomenten helpen met oversteken.

Uitkomsten bundelen

De komende maanden worden de resultaten van de proef met de trapjes geanalyseerd. Daarbij wordt gekeken of er daadwerkelijk minder dieren in de aangepaste putten terechtkomen, vergeleken met andere locaties. De uitkomsten worden later dit jaar gebundeld met gegevens van natuurorganisaties.

Dat is hard nodig, want het gaat al langer niet goed met amfibieën. De gewone pad, ooit een algemene soort, is in Nederland in de afgelopen zeventien jaar met ruim veertig procent afgenomen. Wereldwijd staan amfibieën onder druk door verlies en versnippering van leefgebied, vervuiling en klimaatverandering.

Als je een schakel uit het systeem haalt, heeft dat effect op de rest

Dat heeft ook gevolgen voor het ecosysteem, leggen Groen en Herzberg uit. Amfibieën spelen een belangrijke rol in de waterkwaliteit, onder meer doordat ze algen en insectenlarven eten.

Kikkers hebben een doorlaatbare huid en zijn daardoor gevoelig voor vervuiling, hun aanwezigheid wijst vaak op schoon water.

Tegelijk vormen ze zelf voedsel voor dieren als slangen en vogels. “Als je een schakel uit het systeem haalt, heeft dat effect op de rest” zegt Herzberg. “Alles hangt met elkaar samen.”

‘Deze zomer weten we meer’

Met relatief kleine ingrepen probeert Gouda daar iets tegenover te zetten. Of de paddentrappetjes ook op grotere schaal worden toegepast, hangt af van de resultaten van de proef. "Deze zomer weten we meer" zegt Groen. "Dan kunnen we gericht kijken waar we dit verder willen inzetten."

Groen hoopt daarnaast dat inwoners zich bewuster worden van de paddentrek. “Als je in het vroege voorjaar padden ziet oversteken, help ze dan gerust even naar de overkant, zodat ze niet worden overreden.”