De Reuzin van Vlaanderen in de Wijdstraat
Achter ogenschijnlijk alledaagse krantenadvertenties uit het begin van de twintigste eeuw gaan soms verrassende verhalen schuil. In het archief van Gouda duikt een bijzondere kermisattractie op die nieuwsgierig maakt naar een vergeten stukje geschiedenis, schrijft Jo Eegdeman.
Als vrijwilliger bij het project Wijdstraat van Gouda Tijdmachine doorzoeken we regelmatig het krantenarchief van het Streekarchief Midden-Holland. De opbrengst bestaat meestal uit advertenties van winkeliers in de Wijdstraat die – vaak meerdere keren per week – hun waren aanprijzen: van aalbessenjenever en borstelwerk tot zeephout, hoestdrank en tabak.
Dit artikel is een bijdrage van de Gouda Tijdmachine (goudatijdmachine.nl). Het project digitaliseert historische bronnen om de ontwikkelingen van Gouda in kaart te brengen. Maandelijks schrijven de projectleden in het Kontakt – Goudse Post over een verhaal waar zij mee bezig zijn.
Soms springt er een advertentie uit. Zoals die uit de Goudsche Courant van 30 juli 1903:
De Reuzin van Vlaanderen, “ Het grootste, levende wonder van den tegenwoordigen tijd. Madame Marie de Paepe,.…, looft 500 gulden uit, onverschillig aan welke dame die haar overtreft in grootte en zwaarte”.
Voor mijn geestesoog verschijnt mevrouw De Paepe: ongemakkelijk gezeten op een speciaal voor haar vervaardigde stoel, in een kermistent met flapperend zeildoek. Terwijl een stroom bezoekers zich aan haar postuur vergaapt, staat er ongetwijfeld ergens een weegschaal klaar om eventuele uitdagers te wegen. Het intrigeert me enorm en ik zoek het internet af of ik meer over haar te weten kan komen.
Kermisattractie
Marie de Paepe werd in 1868 geboren in het Belgische Zele, een plaats die aan het einde van de negentiende eeuw tot de armste regio’s van Vlaanderen behoorde. In 1898 stapte zij in Verviers in het huwelijksbootje. Enkele jaren later trok zij als kermisattractie door Nederland.
In mei 1902 vermeld de Dragster Courant haar eerste optreden in ons land, waarbij haar maten worden omschreven: 1,90 meter lang, gewicht 435 pond, borstomvang 1,80 meter en een taille van 2,15 meter (de omvang van een flinke regenton). Helaas vind ik geen foto van haar.
De wortels van de kermis zoals wij die nu kennen, liggen in de middeleeuwen. Jaarlijks kwamen mensen bijeen om de inwijding van hun kerk te herdenken met een hoogmis, opgeluisterd met zang, muziek en processies. De naam ‘kermis’ is dan ook afgeleid van ‘kerkmis’. In Gouda kreeg dit vorm in de jaarlijkse Sint-Jacobsmarkt rond 25 juli, waar uitbundig werd feestgevierd met muziek, eten en drinken in de open lucht, in tenten en houten kraampjes.
Curiositeiten
In de negentiende eeuw breidde het kermisaanbod zich uit met menagerieën en zogenoemde ‘curiositeiten’: van exotische dieren tot menselijke attracties zoals de ‘dikke dame’, een Siamese tweeling of een ‘zeemeermin'. Pas na de Tweede Wereldoorlog deden de mechanische attracties hun intrede, zoals het reuzenrad en de botsauto’s.
De advertentie van de Reuzin van Vlaanderen biedt zo een klein, maar sprekend venster op het kermisleven van ruim een eeuw geleden – en laat zien hoe archiefonderzoek onverwachte verhalen kan opleveren.
Vrijwilligers van Gouda Tijdmachine houden zich dagelijks met dit soort ontdekkingen bezig. Extra vrijwilligers zijn altijd welkom. Een groot deel van het onderzoek kan thuis of elders online worden gedaan, maar wie wil, kan ook op vrijdag aansluiten bij de collega’s in de Chocoladefabriek. Ontdek wat er allemaal mogelijk is op goudatijdmachine.nl .