Formatie blijkt puzzel: Gouda kiest voor twee verkenners
Hester Hage
Gouda – De vorming van een nieuw stadsbestuur in Gouda wordt een ingewikkelde puzzel. De zittende coalitie verliest na acht jaar haar meerderheid en de verkiezingsuitslag laat een sterk versplinterde raad zien. Tijdens de duidingsbijeenkomst, een dag na de verkiezingen, ontstond brede steun om met twee verkenners te werken.
Alle lijsttrekkers kwamen donderdagavond bijeen in het Huis van de Stad om de voorlopige uitslag te duiden en vooruit te kijken naar de formatie. Daar werd duidelijk dat er geen voor de hand liggende meerderheid meer is en dat samenwerking zoeken complexer wordt dan in voorgaande jaren.
GroenLinks-PvdA bleef met 7 zetels de grootste partij, maar verloor ten opzichte van de vorige verkiezingen twee zetels. Leefbaar Gouda groeide van 2 naar 5 zetels en werd daarmee de tweede partij. Nieuwkomer JA21 kwam binnen met 3 zetels. Gouda Vitaal groeide naar 2 zetels en de SP keerde terug met 1 zetel.
De voormalige coalitie van GroenLinks-PvdA, D66, ChristenUnie en CDA heeft daarmee geen meerderheid meer. In totaal telt de raad nu dertien fracties, wat het vormen van een stabiel bestuur ingewikkelder maakt.
Enorm complex
Vrijwel alle partijen spreken van een lastige puzzel. D66 noemt de uitslag ‘enorm complex’ en wijst op het ontbreken van logische meerderheden. Verschillende partijen benadrukken dat de versplintering het vormen van een nieuw college moeilijker maakt. Slechts vijf partijen haalden drie zetels of meer. Daarmee is een stabiele meerderheid niet vanzelfsprekend en moet opnieuw worden gezocht naar een werkbare combinatie. Tegelijkertijd klinkt bij meerdere partijen de oproep om recht te doen aan de verkiezingsuitslag, waarin vooral lokale en rechtse partijen winst boekten.
Traditioneel ligt het initiatief voor de verkenning bij de grootste partij. GroenLinks-PvdA gaf aan die rol te willen nemen. Lijsttrekker Claire Philips benadrukt dat de partij zich verantwoordelijk voelt richting haar kiezers.
Derde van de stemmen
“Wij hebben het vertrouwen van achttien procent van de kiezers gekregen, dus daar hoort ook verantwoordelijkheid bij. De grootste partijen samen hebben bijna een derde van de stemmen, dus wij denken dat daar de basis ligt voor een nieuwe samenwerking.”
Volgens Philips vraagt de nieuwe situatie om open gesprekken met alle partijen. “De verkiezingstijd is voorbij, nu moeten we kijken waar we elkaar kunnen vinden.”
Het verlies van twee zetels en het wegvallen van de coalitiemeerderheid hangen volgens haar samen met de snelheid van veranderingen in de stad. “We hebben acht jaar samen bestuurd en op belangrijke dossiers stappen gezet, maar dat ging voor een deel van de stad te snel. Denk aan hoe we omgaan met ruimte. Dat vraagt om keuzes, en die zijn niet altijd makkelijk.”
Leefbaar Gouda, een van de grote winnaars van de verkiezingen, kijkt anders naar de uitslag. Fractievoorzitter Linda Verschut: “Het is heel duidelijk welke kant de kiezer op wil. Mensen willen gehoord worden, en hebben voor lokale partijen gekozen. De vijf zetels voor Leefbaar Gouda zijn een enorm signaal dat er iets moet veranderen.” De partij ziet weinig mogelijkheden voor samenwerking met GroenLinks-PvdA. “Gelet op de programma’s zijn er te veel principiële verschillen” aldus Verschut. In plaats daarvan zet Leefbaar Gouda in op een zo breed mogelijke samenwerking in de raad. “Wij willen naar een raadsbreed, zo breed mogelijk akkoord. Geen dichtgetimmerd coalitieakkoord, dat is wat ons betreft verleden tijd.”
Ook JA21 reageert positief op de uitslag. Lijsttrekker Jelte Elgersma: “Van nul naar drie zetels, dat is een geweldig resultaat.” Tijdens de duidingsbijeenkomst gaf hij aan dat de uitslag volgens hem vraagt om een andere koers. “De afgelopen periode is er op belangrijke dossiers veel misgegaan. Dit vraagt om een stevige, realistische koers en een directe aanpak vanuit het nieuwe college.”
Aanvankelijk droeg GroenLinks-PvdA Judith Bokhove uit Alphen aan den Rijn voor als verkenner, een partijonafhankelijk wethouder met ervaring in het werken met verschillende politieke stromingen. Leefbaar Gouda stelde daarop oud-burgemeester Bert Blase voor, die bekendstaat als pleitbezorger van raadsbreed werken.
Na overleg ontstond steun voor een combinatie van beide kandidaten. Verschut stelde voor om samen te werken met twee verkenners. “Deze handreiking is puur om het proces zuiver te houden, ook gelet op de mores waar collega’s het over hebben dat de grootste partij het initiatief neemt”, zei Verschut tijdens de bijeenkomst.
Dat voorstel kreeg bijval van meerdere partijen. Gouda kiest nu bewust voor een tweekoppig team, waar eerder meestal één verkenner werd aangesteld.
Vraag naar ‘raadsbreed werken’
De verkenners krijgen de opdracht om in gesprek te gaan met alle fractievoorzitters en de mogelijkheden voor samenwerking in kaart te brengen.
Naast het smeden van een coalitie ligt er een nadrukkelijke vraag vanuit de raad om te kijken naar 'raadsbreed werken'.
De bevindingen en het advies worden op korte termijn gepresenteerd aan de gemeenteraad. Daarna start de volgende fase van de formatie, onder leiding van een formateur.