Ed schreef boek over misdadigsters in de 19de eeuw: ‘Zij verdienen een podium’
Nieuwsgouda • “Deze vrouwen verdienen een verhaal, ze hebben van alles meegemaakt; over Erasmus en Coornhert gaat het vaak genoeg”, zegt Ed van Rossum over zijn boek Schaduwlevens.
Daarin schrijft hij over de enige vrouwengevangenis die Nederland in 1840 rijk was en haar bewoonsters. Aan de Groeneweg in Gouda zaten circa 300 vrouwen uit het hele land. “Vrijwel allemaal arm of uit een laag milieu; vaak door omstandigheden of afkomst verstrikt geraakt in het systeem.”
Van Rossum heeft al ruim zeventig jaar een warme belangstelling voor de stad en haar inwoners. Maar een boek over misdadigsters was niet zijn doel toen hij na zijn pensioen vrijwilliger werd bij het Streekarchief (SAMH).
Maar ‘van het een kwam het ander’ zoals dat vaak gaat bij (stamboom)onderzoekers. Hij ging helpen met het project Gouda Tijdmachine. Daarbij worden alle gegevens van vroeger op de computer ingevoerd, om zo een beeld te krijgen van de ontwikkeling van Gouda.
‘Het spinhuis’
Na een enerverende baan als consulent ‘nare zaken’ bij Rotterdamse scholen wilde hij een ‘eenvoudige klus’. Dat werd het digitaliseren van de gegevens van de Volkstellingen uit 1830 en 1840, de gegevens waarmee het Goudse bevolkingsregister begon.
Hij ontdekte de vrouwengevangenis, die in de volksmond ‘het spinhuis’ heette, naar één van de bezigheden van de vrouwen.
Verdwenen van de rader
“Door hun straf verdwenen ze voor hun familie meestal van de radar”, zegt Van Rossum, die interesse kreeg in de geschiedenis van de vrouwen. Na de vondst van een register uit 1844 met vrijgelaten gevangenen, vroeg hij zich af of er ook vrouwen in Gouda begraven waren.
Daar kwam zijn andere vrijwilligerswerk bij de Oude Begraafplaats goed van pas. Daar werd hij in 1995 door Inez Meter voor gevraagd, toen de dodenakker dreigde te verdwijnen. “En Inez was een vrouw waar je geen nee tegen kon zeggen.”
Doodstraf op verzekeringsfraude
In de registers ontdekte hij heel wat vrouwen uit het spinhuis en ging hij verder op zoek naar wat er nog meer over deze vrouwen bekend was. Ondanks hindernissen als een verkeerd opgegeven leeftijd of de schrijfwijze van de naam, wist Van Rossum heel wat op te duiken.
Zoals over Jannetje Besteman, over wie zelfs krantenartikelen uit 1837 te vinden waren.
Tapster
Deze uit Alkmaar afkomstige tapster had haar twee huisjes in brand gestoken vanwege het geld van de brandverzekering. Toen de misdaad uitkwam, werd ze ter dood veroordeeld ‘aan de worgpaal’.
Maar omdat er iets milder over straffen werd gedacht, werd dat omgezet in twintig jaar tuchthuis in Gouda. “Of ze daar nou mee bofte geloof ik niet, want de omstandigheden waren hier zo slecht dat ze na twee jaar dood was.”
Nog genoeg uit te spitten
Goed nieuws vond hij ook: “Eén vrouw is na haar vrijlating met een bewaarder getrouwd en naar Utrecht verhuisd, waar ze nog lang heeft geleefd.” Maar er zijn nog veel vrouwen, van wie het verhaal nog niet bekend is.
Van Rossum hoopt met zijn boek zijn ‘medegenoten’ van het stamboomcafé tot verder spitwerk te inspireren. Deze groep van in geschiedenis geïnteresseerde Gouwenaars, komt elke maand bij elkaar in het Streekarchief.
True crime wandelingen
“Ik ben er nu wel even klaar mee, mijn gezondheid laat te wensen over, ik heb long covid. Ik concentreer me op de true crime wandelingen over de Oude Begraafplaats, waar ik volgend jaar mee verder ga.”
Dankzij zijn graafwerk en dat van andere onderzoekers kan hij veel vertellen over het leven en lot van diverse daar begraven Gouwenaars en mensen zoals Jannetje.
Schaduwlevens kost 15 euro en is te koop vanrossumed@gmail.com
Gerda den Hollander