Kritische partijen willen pas verder na herstel vertrouwen, anderen willen door: ‘Schuif aan’

Gouda – Vijf partijen in de Goudse raad willen eerst het vertrouwen herstellen voordat ze meedoen aan een samenlevingsakkoord. De zeven formerende partijen en de informateur willen juist doorgaan met het proces en roepen kritische partijen op om aan tafel te komen. Er zijn twee gesprekken gepland om de verhoudingen te herstellen.

PRO, CDA, GBG, SP en de Partij voor de Dieren lieten vorige week in een gezamenlijke brief weten dat ze bereid zijn mee te doen aan een samenlevingsakkoord, maar niet zonder meer. Volgens de fracties ontbreekt op dit moment een basis van vertrouwen en is het proces niet zorgvuldig genoeg verlopen.

De partijen schrijven dat eerst ‘open met elkaar gesproken’ moet worden over de verhoudingen die onder druk zijn komen te staan. Pas daarna kan volgens hen het gesprek over de inhoud beginnen. Daarmee vragen zij feitelijk om een tussenfase, ook al betekent dat dat de formatie langer duurt.

‘Basisvoorwaarden ontbreken’

Volgens Claire Philips, fractievoorzitter van PRO Gouda, ontbreekt het aan vertrouwen. “We hebben gezegd dat we geïnteresseerd zijn om mee te doen aan een samenlevingsakkoord, maar er zijn een aantal basisvoorwaarden nodig om dit te laten slagen,” zegt zij.

“Dat zijn duidelijke afspraken over rollen en verwachtingen, een transparant proces en onderling vertrouwen. En dat ontbreekt nu. Als je daar niet aan voldoet, ontwikkel je geen succesvol samenlevingsakkoord. Dan steven je af op een minderheidscoalitie met gedoogsteun van twee partijen.”

Eerder werd duidelijk dat zeven partijen samen optrekken richting een nieuw college en onderling afspraken hebben gemaakt. Kort na de verkiezingen ging al snel een lijstje rond met namen voor wethouders.

Niet bij de gesprekken

Andere partijen, waaronder PRO Gouda als grootste fractie, zaten niet bij die gesprekken. Bij meerdere partijen ontstond daardoor het gevoel dat de richting al vastlag, nog voordat de rest van de raad kon aanhaken.

Volgens Philips willen de vijf partijen eerst een open gesprek voeren over hoe de situatie is ontstaan. “Als je echt wil dat partijen meedoen, moet je ervoor zorgen dat ze op een gelijkwaardige basis kunnen instappen.”

Er wordt nu in een moordend tempo toegewerkt naar een akkoord. Dat vinden wij onverantwoord

“Die indruk hebben wij niet. Er is een route uitgestippeld waar je niet meer van mag afwijken, terwijl je wel gevraagd wordt om aan te sluiten.” Ook het tempo ligt volgens haar te hoog. “Er wordt nu in een moordend tempo toegewerkt naar een akkoord. Dat vinden wij onverantwoord.”

Machtspolitiek

SP Gouda doet inmiddels niet meer mee aan het proces, zegt fractievoorzitter Robert Brand. Volgens hem stapelen de signalen zich op dat het proces niet open verloopt. “We krijgen steeds meer het idee dat bestuurlijke vernieuwing wordt gebruikt om machtspolitiek te bedrijven,” zegt hij. “De richting wordt door een klein groepje bepaald. En dan mag je aanschuiven onder hun voorwaarden.”

Hoewel de SP bereid is om gesprekken te voeren over de verhoudingen, ziet de partij geen basis meer om inhoudelijk aan te sluiten. “Het vertrouwen dat dit op een goede manier gaat, is er niet meer.”

Gesprek

Woensdagavond 29 april staat een gesprek gepland, waarvoor alle fracties zijn uitgenodigd. Van de ondertekenaars is alleen de Partij voor de Dieren aanwezig.

“Dat is midden in het reces gepland, dan zijn er gewoon veel mensen niet,” zegt Philips. JA21 en de Partij voor de Dieren praten wel mee over de inhoud en schuiven aan bij de gesprekken, de andere briefschrijvers doen dat vooralsnog niet of later.

‘Breken met klassieke coalitie’

De zeven formerende partijen – Leefbaar Gouda, D66, ChristenUnie, VVD, SGP, Gouda Positief en Gouda Vitaal – nodigen alle partijen uit om mee te praten. In een gezamenlijk persbericht benadrukken zij dat zij willen breken met de klassieke coalitie en werken aan een breed samenlevingsakkoord.

Volgens Evert Bobeldijk, fractievoorzitter van D66, is het beeld dat partijen worden buitengesloten niet terecht. “Na verkiezingen praten partijen met elkaar en vormen ze een meerderheid. Dat is niet anders dan anders,” zegt hij. Hij ziet de kritiek vooral als teleurstelling over het niet leveren van wethouders. “Wij zeggen: kom aan tafel. Dan kun je invloed hebben.”

Dat meerdere partijen woensdagavond niet bij het gesprek aanwezig zijn, vindt hij onbegrijpelijk. “Ik heb vorig jaar al gezegd dat ik dan geen vakantie plan. Dan weet je al dat we midden in de onderhandelingen zitten.”

Volgens Bobeldijk zorgt de gekozen koers voor meer ruimte dan een traditionele coalitie. “Schuif aan en zorg dat je af en toe bij een meerderheid zit.”

Informateur Milene Junius noemt het “jammer” dat partijen niet aanschuiven. Volgens haar was het gesprek bedoeld om “de lucht te klaren”. “Hoe eerder je dat doet, hoe fijner het is om weer verder te werken.”

Tegelijk zegt ze het gevoel te begrijpen. “Dat je niet mee mag doen in de beginfase, is ook zwaar en rot.” Maar ze plaatst dat ook in perspectief: “Dat is niet raar. In heel Nederland gaan coalitiepartijen eerst met elkaar aan tafel. Dat partijen die daar buiten vallen daar moeite mee hebben, is heel vervelend, maar om dan te spreken van een breuk in vertrouwen, dat vind ik wel moeilijk.”

Het proces gaat door, met een tweede gesprek op 6 mei. “Er ligt een uitgestoken hand van de zeven partijen”, zegt Junius. “Ik hoop dat de andere fracties ervoor open gaan staan. Politiek is al zwaar genoeg. Ik gun iedereen een leuke raadsperiode. Dat is het beste voor Gouda.”

Volgens Brand kwam de uitnodiging voor het gesprek te laat. “Die kregen we pas vrijdag rond 22.00 uur, midden in het reces,” zegt hij. Daardoor is de partij woensdag niet aanwezig. De SP wil op 6 mei wel aanschuiven om het gesprek te voeren, maar niet meer om alsnog in het proces te stappen. “We zijn altijd bereid om het gesprek aan te gaan, maar het vertrouwen is er niet meer.”