Joost Visbeen: Markt gebarricadeerd door woonwagenprotest

Gouda - Het terrein van het voormalige Gemeentelijk Energie Bedrijf gelegen tussen Hoge Gouwe, Nonnenwater, Vest (thans Sint Mariewal) en het Bolwerk werd na de sloop begin jaren 70 aangewezen als standplaats voor woonwagenbewoners. Hun zorgen over hun gezondheid leidde tot een bijzondere demonstratie.

Nadat deze plek als zodanig in gebruik was genomen en na verloop van tijd bekend werd dat deze locatie, met name de plek waar de cokesfabriek heeft gestaan voor de fabricage van het stadsgas, zwaar verontreinigd was, uitten de woonwagenbewoners richting de gemeente hun zorgen over hun gezondheid. Begin september 1983 beloten ze tot actie over te gaan.

Paarden en pony’s 

De toenmalige burgemeester Broekens werd op maandag 5 september verrast door de aanwezigheid van de protesterende woonwagenbewoners op de Markt. Zij hadden de toegang tot de Markt van alle kanten geblokkeerd en het stadhuis rondom ‘gebarricadeerd’ met caravans, vrachtauto’s, autowrakken en hadden zelfs hun paarden en pony’s van stal gehaald. 

Dat hierbij de gemoederen af en toe hoog opliepen hoeft verder geen betoog. Zo werd er geen gehoor gegeven aan de dringende oproep van de burgemeester om ieder geval de vrachtauto’s met autowrakken weg te halen. 

Geen geweld

De burgemeester besloot uiteindelijk na overleg met de Commissaris van de Koningin de Markt te laten ontruimen. Halverwege die maandagmiddag verschenen 2 pelotons ME, bestaande uit 80 man, om tot de ontruiming over te gaan. Daarbij mocht geen geweld gebruikt worden. Commissaris Boender leidde de operatie en liet de woonwagenbewoners per megafoon weten dat zij de markt direct moesten te verlaten. 

De protesterende woonwagenbewoners waren al enigszins voorbereid en hadden de autowrakken al opgeladen en de caravans klaar voor vertrek gemaakt. Aan de kant van de woonwagenbewoners had zich welzijnswerker Jan Pieter Jansen geschaard en deze liet eveneens per megafoon de commissaris weten dat ze zeker terug zouden komen.

De burgemeester had verordonneert dat de woonwagenbewoners onder toezicht van de politie tot aan het gesprek op woensdag op de Varkenmarkt (nu winkelcentrum Nieuwe Marktpassage) mochten bivakkeren. Een sleepploeg van de Rotterdamse Politie versleepten alle opstakels naar de Varkenmarkt. 

Grimmige sfeer

Enig dissonant was het verzet van de welzijnswerker. Die weigerde gehoor te geven aan het bevel om de Markt te verlaten en werd prompt in de boeien geslagen en per arrestantenbus naar het politiebureau afgevoerd. Voor het politiebureau ontstond daarna nog een grimmige sfeer toen een groepje demonstranten zich daar verzamelden en voor de vrijlating van de welzijnswerker luidruchtig van zich lieten horen.

Uit de besprekingen met de woonwagenbewoners is naar voren gekomen dat er voorlopig geen andere locatie beschikbaar was en dat ter tegemoetkoming aan hun geuite ongerustheid het terrein zou worden verhard en dat de kunststofwaterleiding zou worden vervangen door een koperen leiding.

Enorm sterke teerlucht

Het zou nog vele jaren duren voordat andere locaties werden gevonden en ingericht. Zo werd o.a. aan de Nederhorststraat een standplaats ingericht, geheel onderheid en voorzien van stenen bergingen. In 2008 en 2009 werd het voormalig GEB-terrein gesaneerd. Uit de meters diepe afgraving steeg een enorm sterke teerlucht. De ongerustheid van de woonwagenbewoners decennia eerder niet was ongegrond.

En de bezetting op en de ontruiming van de Markt? In het nazien komt het allemaal een beetje komisch over en was het machtsvertoon wellicht wat overdreven, maar het levert in ieder geval een aardig verhaal op.