Initiator van de Houtmanherdenking en oud-burgemeester Wim Cornelis en voorzitter Hans Richters OMD bij het Houtmanmonument in het Houtmansplantsoen. Foto: Marianka Peters
Initiator van de Houtmanherdenking en oud-burgemeester Wim Cornelis en voorzitter Hans Richters OMD bij het Houtmanmonument in het Houtmansplantsoen. Foto: Marianka Peters (Foto: )

Eerste Houtmanherdenking in Gouda

Door Marianka Peters

Gouda - Dit jaar is het exact 400 jaar geleden dat de Goudse gebroeders de Houtman voor het eerst voet aan wal zetten in West Australië. Dit feit wordt in het Australische Geraldton groots herdacht. Maar hoe zit dat in hun geboorteplaats Gouda?


Over de gebroeders Dirck en Wouter Crabeth is heel veel geschreven en hun werk spreekt bij menigeen tot de verbeelding, maar van de gebroeders Cornelis en Frederick de Houtman is slechts weinig anders bekend dan dat zij vroege ontdekkingsreizigers waren. Maar daar komt verandering in.

Voor het eerst wordt ook in Gouda stilgestaan bij het leven en werk van de gebroeders de Houtman en wel tijdens Open Monumentendag Gouda op 14 en 15 september. Het initiatief komt van Gouda's oud-burgemeester Wim Cornelis. "Mijn nichten wonen in Australië en tijdens een familiebezoek heb ik ook Geraldton bezocht, waar de bouw van de replica van het schip Duyfken van de gebroeders de Houtman plaatsvond," vertelt Cornelis, wiens geschiedenishart een sprongetje maakte toen hij dit zag. "Als voormalig geschiedenisleraar heb ik me vervolgens verdiept in de gebroeders de Houtman en het is ongelooflijk wat die broers hebben meegemaakt." De broers Cornelis en Frederick zijn begin 20 als zij richting Portugal vertrekken. Daar kijken ze de kunst af of eigenlijk bespionieren zij de handelsroute van de Portugezen. Bij thuiskomst besluiten zij hetzelfde te gaan doen. "Je zou kunnen zeggen dat zij de grondleggers van de latere VOC waren, die pas in 1602 werd opgericht," stelt Cornelis. "Toen het monument in 1880 in het Houtmansplantsoen werd onthuld, was er al discussie binnen de gemeente, gezien de achtergrond van de VOC. Niet terecht, want de broers waren veel meer bezig om de wereld te ontdekken en wat zij deden is niet ten koste gegaan van andere mensen."


Uiteindelijk worden de broers tijdens hun spionagepraktijken gesnapt en belanden ze in de gevangenis. Enkele kooplieden kochten hen vrij en begin 1594 waren de gebroeders De Houtman weer terug in Holland. Op 2 april 1595 vertrokken zij naar de Oost. Tijdens hun tweede reis naar de Oost in 1599 gaat het mis op Atjeh, waar Cornelis uiteindelijk wordt vermoord door de sultan, Frederik zit twee jaar in de gevangenis tot hij wordt vrijgekocht met behulp van Prins Maurits. Daarna vaart Frederik nog meerdere keren uit om gebieden in kaart te brengen, totdat hij besluit aan vaste wal te blijven en burgemeester van Alkmaar wordt. "Ook zo bijzonder, geboren in de ene kaasstad Gouda en overleden in de andere kaasstad Alkmaar, waar hij ligt begraven in een grafkelder in de grote kerk."

Tijdens Open Monumentendag Gouda op zondag 15 september zullen Cornelis en Frederick de Houtman in het middelpunt van de belangstelling staan. "Het is toch vreemd dat Gouwenaars in andere delen van de wereld belangrijk worden gevonden, terwijl zij in hun eigen stad nauwelijks bekend zijn." 


Het Goudse Gidsengilde, Die Goude, Streekarchief Midden Holland, Sociëteit Concordia en stichting Open Monumentendag Gouda hebben de handen ineen geslagen en gezamenlijk een bijzonder programma samengesteld. Volgens voorzitter Hans Richters van Stichting Open Monumentendag Gouda past de geschiedenis van de gebroeders de Houtman precies in de nieuwe opzet van Open Monumentendag. "Het programma op zaterdag sluit aan bij het landelijke thema 'Plekken van Plezier, de zondag staat in het teken van de Houtmanherdenking."
Het spreekt voor zich dat het Houtmansplantsoen een centrale plek inneemt met muziek van Camerata Trajectina en een theaterprogramma van Peter Meijer van Kleintheater Zwaan, dat op verschillende locaties wordt herhaald. Er wordt een stadswandeling georganiseerd langs het voormalig woonhuis van de gebroeders de Houtman naar socièteit Concordia aan de Westhaven, waar twee lezingen worden gehouden, waarbij ook de ambassadeur van Australiè aanwezig is. In Concordia is ook een tentoonstelling te zien en een replica van de Duyfken, het schip dat in 1595 deel uitmaakte van de eerste reis naar de Oost.
 

De Houtmanherdenking op zondag 15 september is om 13.30 uur in het Houtmansplantsoen, gevolgd door een theaterstuk van Peter Meijer. Na muzikale intermezzo's en stadswandeling zijn er vanaf 16.00 uur twee lezingen in sociëteit Concordia, Oosthaven waar ook een expositie is ingericht. Het hele programma: www.openmonumentendag.nl

Goudse Post
Meer berichten